Türkiye
Çanakkale -Atatürk’ün komutanlığını yaptığı 19’uncu Tümen’in kuruluş tarihi ve yerinin yanlış olduğu tespit edildi
Son gelişmeleri kaçırmamak için Google News sayfamızı takip edin. Butona tıkladıktan sonra açılan sayfanın sağ üst tarafında yer alan yıldızlı "Takip Et" simgesine dokunmanız yeterlidir.
Takip Et
ÇANAKKALE Onsekiz Mart Üniversitesinden (ÇOMÜ) Dr. İsmail Sabah, “Çanakkale Muharebelerinde Atatürk ile özdeşleşen ve en çok ön plana çıkan birliklerinden biri olan 19uncu Tümenin kuruluş yerinin ve tarihinin literatürden farklı olarak 21 Ocak 1915 tarihinde yani 111 yıl önce bugün Gelibolu olduğunu yaptığımız çalışmayla ilk defa ortaya çıkarmış olduk” dedi.
Çanakkale Muharebeleri sırasında komutanlığını Kurmay Yarbay Mustafa Kemal Beyin (Atatürk) yaptığı 19uncu Tümenin kuruluş tarihi ve yerinin literatürde yanlış yer aldığı tespit edildi. ÇOMÜ’den Dr. İsmail Sabah tarafından yapılan çalışmada, 19uncu Tümenin 1 Şubat 1915te Tekirdağda değil, 21 Ocak 1915 tarihinde Geliboluda kurulduğu ortaya konuldu. 19uncu Tümenin komutanlığını Mustafa Kemal Atatürkün yapması sebebiyle Çanakkale Muharebeleri içerisinde en çok tanınan ve öne çıkan birliklerden olduğunu söyleyen Dr. İsmail Sabah, “Ancak 19uncu Tümenin kuruluşuyla ilgili literatüre baktığımız zaman sıklıkla 1 Şubat 1915 tarihinde Tekirdağda kurulduğu yönünde ifade edildiğini görmekteyiz. Ancak yapmış olduğumuz son çalışmayla birlikte bu kuruluş hikayesinin aslında bilinenden çok farklı olduğunu ilk kez ortaya çıkarmış olduk. 19uncu Tümenin kuruluş hikayesinde, bünyesinde kurulmuş olduğu 3üncü Kolordu cerideleri ve 1inci Ordunun cerideleri büyük bir önem teşkil etmekte. Biz bu harp ceridelerini okuduğumuz zaman aslında kuruluşun ifade edildiğinin aksine çok farklı bir şekilde ve farklı bir mekanda gerçekleşmiş olduğunu tespit ettik” ifadelerini kullandı.
KURULUŞ ÇALIŞMALARININ BAŞLADIĞINI GÖRMEKTEYİZ
Dr. Sabah, sözlerini şöyle sürdürdü:
“3üncü Kolordu Tekirdağda konuşlu bulunmuş olmasına rağmen, kasım ayında Çanakkale Boğazına yönelik artan tehdit nedeniyle Çanakkaleye kaydırılıyor. 12 Kasım 1914 tarihi itibariyle 3üncü Kolordu Karargâhı kendisine bağlı 7nci Tümen ile birlikte Geliboluya intikalini tamamlamış durumda. Bu esnada kolordunun bir diğer tümeni olan 8inci Tümen ise Tekirdağdan Mısırdaki İngilizlere yönelik gerçekleştirilecek Kanal Harekatı nedeniyle 4üncü Ordu Cephesine gönderilmesi kararlaştırılınca 3üncü Kolordu bünyesinde yeniden bir tümenin teşkili gündeme geliyor. 31 Aralık 1914 tarihinde o esnada Geliboluda bulunan 3üncü Kolorduya gizli ibaresiyle bir yazı gönderiliyor. 4üncü Orduya gönderilecek 8inci Tümenin yerine yeni bir tümenin teşkiliyle ilgili görüşleri soruluyor. Aslında bu yazışmayla birlikte, 19uncu Tümen halini alacak olan tümenin kuruluş çalışmalarının da en azından fikri anlamında başladığını görmekteyiz.”
TÜMENİN NUMARASI DA AYNI GÜN VERİLİYOR
Bu sırada Sofyada askeri ateşe olarak görev yapan Mustafa Kemal Beyin ısrarla faal bir görev istediğini belirten Dr. Sabah, “Kendisi yeniden kurulması düşünülen bu tümenin komutanlığına atanacaktır. Mustafa Kemal Beyin atanma yazısına baktığımızda 19 numarasının geçmediğini sadece yeniden teşkili düşünülen tümen komutanlığına atandığı ibaresinin geçtiğini görmekteyiz. Çünkü 20 Ocak 1915 tarihinde Mustafa Kemal Bey, tümen komutanlığına atandığında tümenin numarası da aynı gün veriliyor. Bunun üzerine 1’inci Ordu Komutanı Mareşal Liman Von Sanders ertesi gün 3üncü Kolorduya emir veriyor. 21 Ocak 1915 tarihinde 3üncü Kolordu ceridelerine baktığımızda Liman Paşadan gelen bu emrin kesin bir emir kabul edildiğini ve tümenin teşkilat çalışmalarına başlandığını, yani resmen kurulmuş olduğunu görmekteyiz” dedi.
19’UNCU TÜMEN GELİBOLUDA KURULDU
Bu sırada kolordu Geliboluda bulunduğu için 19uncu Tümenin kuruluş çalışmalarının da burada başlandığına dikkat çeken Dr. Sabah, “19uncu Tümenin alaylarından biri olan 57nci Alay 1’inci Tabur’unun da Geliboluda kurulduğunu görüyoruz. Tümenin resmi kuruluş emrinin verilmiş olması, tümenin tam anlamıyla hemen vücuda geldiği anlamına gelmiyor. Çünkü ikmal askerleri, farklı birliklerden alınan askerlerle, bölükler ve taburlar meydana getirilmeye, yani teşkilatlanma çalışmalarının başlandığını söyleyebiliriz. Peyderpey farklı birliklerden subay atamalarıyla Tümen vücuda getirilmeye başlanıyor. 19’uncu Tümenin kuruluş tarihi ne 1 Şubat ne de Tekirdağ. 21 Ocak 1915 tarihinde resmi olarak Geliboluda kurulduğunu görüyoruz” ifadelerini kullandı.
HERKES YÜZÜNE HAYRETLE BAKIYOR
Mustafa Kemal Beyin bu süreçte Sofyadan İstanbula geldiğini belirten Dr. Sabah, “Atatürk, İstanbula gelir gelmez atandığı tümeni aramaya başlıyor. Ancak burada büyük bir şaşkınlık yaşandığını görüyoruz. Çünkü kendisini herkese 19uncu Tümen Komutanı olarak takdim ediyor. Fakat 19uncu Tümenin varlığından henüz kimsenin haberi olmadığı için herkes yüzüne hayretle bakıyor. Son olarak 1inci Ordu Kurmay Başkanı Kazım Bey ile görüşmesinde bu durumu anlatıyor. Kazım Bey de kendisine, Geliboludaki 3üncü Kolordunun yeni bir tümen teşkilatlanması yaptığını ve bir kez de oraya müracaat etmesi gerektiğini söylüyor. Bunun üzerine Mustafa Kemal Bey, Komutan olduğum tümen var mıdır yok mudur, bunu anlamak için Geliboluya mı gideceğim? diye soruyor. Kazım Bey ise Evet, doğrusu budur cevabını veriyor” açıklamalarında bulundu.
İLK DEFA ORTAYA ÇIKARMIŞ OLDUK
Dr. Sabah, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Harp ceridelerine baktığımızda, Mustafa Kemal Beyin 31 Ocak 1915 tarihinde Geliboluya geldiğini görüyoruz. Kendisine kadar teşkilatlanma çalışmaları başlamış ve bazı unsurları oluşturulmuş olan 19uncu Tümeni ilk kez Geliboluda görüyor. Ancak burada kalmadan, aynı gün akşam hareket ederek 1 Şubat 1915te Tekirdağa varıyor. Tekirdağda teşkilatlanma çalışmaları sürdürülüyor ve hızla eğitimlere başlanıyor. Buna rağmen 19uncu Tümenin tam anlamıyla vücut bulduğu yerin Tekirdağ olduğunu da söyleyemiyoruz. Çünkü 22 Şubat 1915 tarihinde verilen emirle, tümenin bünyesindeki 58 ve 59uncu alaylar alınıyor; bunun yerine 72 ve 77nci alaylar Eceabata gönderiliyor. Tümen, Eceabata geldikten sonra 72 ve 77nci alayların katılımıyla son şeklini alıyor. Özetle, Çanakkale Muharebelerinde Atatürk ile özdeşleşen ve en çok ön plana çıkan birliklerinden biri olan 19uncu Tümenin kuruluş yerinin ve tarihinin literatürden farklı olarak 21 Ocak 1915 tarihinde yani 111 yıl önce bugün Gelibolu olduğunu yaptığımız çalışmayla ilk defa ortaya çıkarmış olduk.”
Haber-Kamera: Nazif Cemhan ŞEN/ ÇANAKKALE, –
